Opp Rogåna – i spårane ette tømmerflødårane

De æ rart med plasse ein ikkje he våre på på mange år.

Ein kan tru ein he glømt di, men så ska de ikkje meir te enn ein stein, ein sving i bekken ellår lukta a skauen før ein plutselig æ 12 år ijænn.

I sommår tok jentongen, Helene, og æ turen opp Rogåna ved Grovane. De hadde våre tørt omtrent heile sommåren, og der de normalt renne godt med vann, konne mi nå stort sett gå midt i bekken.

Sist æ va oppi her å herja, så va æ vel ikkje gamlåre enn 12–13 år.

Då va mi møe her å fiska.

Mi sykla opp heran, og i den tia så kryssa mi jernbanen med Grovansaga og kåm oss videre opp langs Rogåna.

De va ikkje just dei støste fiskane mi fekk. Men mi fekk som regel mange, og de va meir enn godt nok.

Slug i bakhaue

Ufarli va de heller ikkje bestandig.

Æ kan minnest himla godt den gånga Alfemann skolle «vise» oss åssen fluefiske skolle utføres.

De gjekk jo ikkje heilt som planlagt.

Han endte opp med ein slug dypt inni bakhaue.

An sadd så godt at de va best å bare la an henge der te mi kåm heim.

De va på ein måde ikkje så møe snakk om førstehjelpsskrin og risikovurdering på dei turane.

Mi konstaterte vel bare at slugen sadd fast.

Og så fiska mi videre.

Bli med Helene og mæ på tur opp Rogåna fra Ikkonfossen ved Grovane. Den tørre sommåren gjorde de mulig å gå store dele a turen i sjølve bekken – samme vei som tømmeret ein gång blei fløda mot Otra.

Den nye fiskestånga

Ei anna gång så knakk æ fiskestånga mi.

De kan æ minnest va fælt, for æ hadde just fått ho ny.

Mi va på vei heimøve igjen og måtte sykle igjennom ein port i gjerdet ved Setesdalsbanen.

Æ bomma litt.

Stånga kylte inn i gjerdet, og æ klarte verken å stoppe ellår sleppe stånga.

Så ho knakk i tuppen.

De va sorg.

Men nå, møe seinåre, va æ altså tebage igjen.

Denne gånga sammen med Helene.

Og mens mi gikk oppøve Rogåna, så fortelte æ selvfølgelig litt om dei gamle fisketurane.

Slugen i bakhaue te Alfemann.

Den knekte fiskestånga?

Nei.

De kan æ ikkje minnest at æ nevnte.

Æ fortelte helst om alle dei gedigne fiskane mi dro opp her som guttunge.

Heljeli svære va di.

Men Rogåna hadde ei historie lenge før oss

De æ jo detta æ ikkje visste den gånga mi sykla opp her for å fiske.

Rogåna hadde ei historie som va møe eldre enn både Alfemann, fiskestånga og undertegnede.

Denne forholdsvis beskjedne bekken va nemlig ein del a ein viktig transportvei for tømmer.

Og då må mi et godt stykke tebage i tia.

De finnes opplysninge om fløting fra Ogge mot Rogåna allerede før 1700. Gunstein Honnemyr på Vennesla-sida og Telleiv Vatnestrøm på Ogge-sida hadde plikt te å holde veie, bruer og stemmer i orden.

Tømmeret blei rodd inn Sirekilen ellår kjørt inn på isen med hest. Derfra blei de frakta videre te Kleppevannet.

Så bjønte vannveien.

Fra Kleppevannet blei stokkane fløta gjennom Kvaretjønna, Honnemyr og Ruenes og videre nedøve mot Grovane.

Målet va Ikkonfossen ved Grovane stasjon.

Ellår Ekornfossen, som an står oppført som i dei historiske kildane.

Men mi æ i Vennesla.

Her æ et ekorn et ikkon.

Så Ikkonfossen blir de.

Dei måtte lage sæ vann

Når ein går opp Rogåna ein tørr sommår som denna, så skjønne ein fort at de ikkje bestandig kan ha våre bare å hive tømmeret uti og vente.

Langs ruta va de derfor fleire stemmer.

Vannet blei holdt igjen og sluppet når tømmeret skolle fram. De va blant anna stem ved Kleppevannet, Kvaretjønna og Lonefossen, i tillegg te Tvibekkstemmane.

Enkelte plasse konne hesten også måtte hjelpe te når vannføringa blei for lida.

De må ha våre litt a et arbeid.

I dag ser mi ein liten bekk.

Den gånga va detta transportveien.

Så sadd heile sulamitten fast

De blei også fløta tømmer fra Steinsland.

Og ei gång kåm ei drift så langt som te Slottshølen mellom Samkom og Grovane.

Der va de stopp.

Åtte–ni meter lange tømmerstokke sto på kryss og tvers, og ingenting ville rikke sæ.

Så måtte di fram med den gamle problemløseren.

Dynamitt.

Ei god ladning gjorde susen, tømmeret løsna og ferden ned mot Otra konne fortsette.

De va antakeligvis litt mindre papirarbeid rundt denslags den gånga.

Ikkonfossen – siste hinder før Otra

Ved Ikkonfossen på Grovane va de bøndanes ansvar å få tømmeret ner forbi fossen.

Når di hadde klart de, overtok elvefløtårane.

Di sorterte lasta og sørga for at tømmeret kåm videre te riktig mottaker gjennom Otra.

Dermed va Rogåna bare ein liten del a et møe større system.

Tømmer fra skauane langt inne i landet konne bli frakta med hest, over is og vann, gjennom små bekke, stemmer og fosse før de endelig nådde Otra.

Og derfra fortsatte ferden.

Mi gikk samme veien

Nå va de altså Helene og æ som gikk oppøve.

Ingen tømmerstokke.

Ingen hest.

Ingen flødåre.

Og heldigvis ingen dynamitt.

Bare ein usedvanlig tørr Rogåna, stein som normalt ligge under vann, noen små kulpe og et landskap som folk he brukt lenge før mi kåm tassanes oppøve med kamera.

Og kanskje æ de akkurat derfor æ lige sånnone ture.

Ein kan tru ein bare he våre ude og gått ein tur.

Så vise de sæ at ein he gått rett gjennom historia.

Og for ordens skyld:

Dei fiskane æ fekk her som 12-åring?

Heljeli svære va di.

Kilde: https://www.visitvennesla.no/tvibekkstemmen